De Monsterkamer

Niessen & de Vries over papier

Wat is je favoriete papier en waarom?
Papier moet geloof ik iets ‘opens’ hebben als het even kan, ipv een dicht gedrukte plak plastic zijn… Dus dun, beetje doorschijnend, krakerig papier, dat mooi wappert… daar houd ik wel erg van. Of de kraft-soorten zo fijn met een ruwe kant… Of gekleurd papier maar dan komt het heel precies hoe de kleur is en of er wel een ‘spikkeltje’ inzit waardoor het niet te ‘dicht’ van kleur is…  Maar eigenlijk zou het gewoon oneerlijk zijn om Munken Lynx niet als favoriet papier te noemen simpelweg omdat we er zo veel mee doen. Het is een ongestreken papiersoort, om favoriet te zijn is dat toch wel een heel belangrijk punt. De tint is misschien wel de belangrijkste reden dat we het vaak kiezen: het is niet te wit en ook weer niet te geel zoals Bioset of Biotop (een van de twee is zelfs nog weer iets geler maar welke nou ook alweer? Ach maakt niet uit, het is meestal allebei toch veel te geel…) En verder voelt Munken lekker zacht aan en het stinkt niet (Heel belangrijk!) Maar dat is logisch want bijna alle ongesreken papieren ruiken lekker in tegenstelling tot gestreken papieren, die ruiken vaak zo naar… ja naar kattenpis ofzo.

Op basis van Bas Oudt

Kun je een voorbeeld geven van een ontwerp dat je hebt gemaakt, waarbij papier een bijzondere of juist heel functionele rol speelt?
Voor mijn katern in het boek ‘Op basis van Bas Oudt’ koos ik een gerecycled papiersoort dat een beetje grijzig aandoet zoals krantenpapier. Dit hing heel direct samen met de inhoud (het ging over de verzameling krantenfoto’s van Bas Oudt) maar vooral ook met de manier waarop ik de foto’s wilde afbeelden waarbij een laag witte zeefdruk inkt steeds een ingreep in de foto deed. Het wit streepte bijvoorbeeld de foto door (afgekeurd door Bas) of het drukte precies de vorm van het knipsel onder de krant waardoor het de afgebeelde krant meer een ‘object’ werd… Met wit papier was dit effect natuurlijk niet zo groot geweest, en het leuke is dat dit houthoudende papier natuurlijk steeds meer gaat verkleuren waardoor het zeefdrukwit over een poosje nog witter zal lijken. Daar houd ik wel van, dat het papier in een een boek met de tijd veranderd, alsof het leeft. Of als  een boekomslag vies wordt dan vind ik dat niet erg.

Vouwblad-slinger ontworpen voor Drukkerij Lenoirschuring

Soms is de keuze van papier inderdaad ook erg functioneel.  Zo hebben we voor dit Vouwblad een aantal papiersoorten getest om te kijken of je de stans goed kon uitscheuren zonder dat je het papier zelf ook kapot ging… En besloten we de omslag van het Nest boekje dat ook een mini-tentoonstelling is met een verkeerde looprichting te maken om het beter rechtop te kunnen zetten.

Nest/Nester catalogus en minitentoonstelling voor Auke de Vries

Hoe belangrijk is de papierkeuze in de ontwerpen die je maakt? Besteed je veel tijd aan het uitzoeken van papier?
Nu gaat het iets sneller maar toen ik net begon besteedde ik verschrikkelijk veel tijd aan het uitzoeken. Middagen lang bladeren in de papierkast bij Calff en Meischke op zoek naar iets wat leek op een papiersoort die ik gespaard had tijdens de studie op de Rietveld maar natuurlijk nooit kon vinden. Dat waren meestal papiertjes uit de werkplaats van Alex, of papier uit schriftjes uit kantoorboekwinkels…(Als tiener wenste ik een kantoorboekwinkel op de hoek van de straat maar telkens kwam er een reisbureau of makelaar) En ik kon er ook eindeloos over twijfelen, over de keuze. Dat laatste doe ik nu nog steeds. Meestal probeer ik me eerst (met ogen dicht) voor te stellen hoe -in geval van een boek- ik zou willen dat de dummy voelt als ik hem oppak… hoe zwaar, hoe soepel, etc. het zou moeten zijn. Dan maak ik een keuze, vraag of de drukker daar mee uit de voeten kan of niet etc etc en dan laat ik het even los… soms probeer ik dan in gedachten hoe het zou zijn om een totaal ander  papiersoort te kiezen, en waarom dat dan wel of niet goed zou zijn… om uiteindelijk de definitieve keuze te maken. Soms wordt er in geval van iets kleins geen dummy gemaakt (geen tijd of geen geld of de vellen komen te laat aan) maar dan blijf ik zenuwachtig totdat ik het gezien heb…

Kun je een ontwerp van een andere ontwerper aanwijzen waarvan de papierkeuze je aanspreekt?
Elke keer als ik een mooi boek zie waarin gestreken papier is verwerkt en wat toch mooi is en fijn aanvoelt ben ik vol bewondering. Maar op zoek naar een voorbeeld kan ik er zo snel geen vinden…. maar zie nu wel weer de catalogus van het 21e Festival international de l’affiche et du graphisme de Chaumont (door Frédéric Teschner en Clémence Michon) in de boekenkast staan.

21e Festival international de l’affiche et du graphisme de Chaumont (detail van catalogus)

In dit boek wordt een papiersoort gebruikt waar normaal posters op worden gedrukt. Lithopaak of litholux heet het denk ik en het heeft een blauwe achterkant zo de poster die er onder zit niet er doorheen schijnt. Dit papier klopt natuurlijk bij het onderwerp, maar ik vind vooral zo mooi dat het die blauwe kant een beetje ‘slecht’ blauw gemaakt is, een rare wolkerigheid heeft het. Je voelt het bijna. Bij dit boek is door de Japanse bindwijze eigenlijk alleen de blauwe kant van het papier zichbaar, dat is dan een beetje jammer eigenlijk want het is altijd leuk als papier twee kanten heeft. Zelf hebben we dit papier een keer gebruikt voor het boek van Ad de Jong waar de twee kanten wel te zien zijn.

Zijn er dingen die je mist in het huidige aanbod van papier?
Een écht houtvrij ongestreken papier met enorme opdikking waar je toch goed op kunt drukken. Ik geloof dat het er inmiddels wel iets is wat in de buurt komt, maar het is nog een beetje de vraag of het niet toch nog steeds een beetje verkleurt. Ik vind het niet erg maar uitgeverijen houden daar niet van.

Wat is je grootste frustratie op het gebied van papier?
Het gebrek aan overzicht over de mogelijkheden. Soorten die verdwijnen, of niet in de goede looprichting zijn, helemaal uit Amerika moeten komen dus te duur, alleen te bestellen in grote hoeveelheden… maar ja, zo is het nou eenmaal. Ik verbaas me vaak over de Papier-mannen die vooral met enorm veel heel bijzondere dingen aankomen die je nooit nodig hebt: papier gemaakt van spijkerbroeken ofzoiets…

Is het voor ontwerpers makkelijk of juist moeilijk om aan informatie over papier, papiermonster en/of collecties te komen?
Gelukkig kun je diezelfde papiermannen wel bellen met een gerichte vraag waarbij het antwoord meestal is dat het niet bestaat of dat er uiteindelijk toch niet zoveel te kiezen valt… Helpdesk heet het heel toepasselijk… geloof ik. Met een aantal drukkers is het ook heel erg leuk om over de papierkeuze na te denken. Sommigen zijn daar echt goed in.

De catalogus ‘Die schönsten Schweizer Bücher’ 2005 ontworpen door Laurent Benner & Jonathan Hares vind ik een heerlijk boek omdat daarin alle papiersoorten waar de bestverzorgde boeken van dat jaar op gedrukt zijn in te zien zijn. Het nadeel is natuurlijk dat het veel soorten zijn die natuurlijk wat moeilijker te krijgen zijn hier in Nederland, maar evengoed is dit boek een fijne inspiratiebron!

Die schönsten Schweizer Bücher 2005

door Esther de Vries